به منظور بررسی واکنش ارقام جو بهاره به تنش خشکی انتهای فصل، آزمایشی به صورت بلوک های کامل تصادفی با 17 لاین و دو رقم شاهد در شرایط تنش (بعد از ظهور سنبله) و بدون تنش خشکی به صورت جداگانه در چهار تکرار در سال زراعی 89-1388 در منطقه مهاباد انجام شد. نتایج حاصل از تجزیه واریانس مرکب نشان داد که اثر متقابل بین شرایط آزمایش و رقم برای کلیه صفات به غیر از دوره پرشدن دانه و وزن هزار دانه غیرمعنی دار بود. هم چنین بین کلیه ارقام از نظر اکثر صفات به جز وزن هزار دانه تفاوت بسیار معنی دار وجود داشت. نتایج نشان داد که تنش خشکی آخر فصل صفات ارتفاع بوته (5.8%)، زمان تا رسیدگی (6.6%)، طول پدانکل (25.2%)، تعداد دانه در سنبله (18.2%)، تعداد سنبله در واحد سطح (11.5%)، عملکرد دانه (21%) و عملکرد بیولوژیک را (22.5%) کاهش داد. لاین های SLB39، Matnan-01 و Birlik-1.4 با متوسط عملکرد دو شرایط به ترتیب با 4.04، 3.9 و 4.3 تن در هکتار نسبت به سایر لاین ها برتری نشان دادند. لاین Birlik-1.4 که در هر دو شرایط تنش و بدون تنش دارای بالاترین عملکرد بود نسبت به رقم شاهد اول (سید تاج الدین) (29.7%) و نسبت به رقم شاهد دوم (چالدران) (40.6%) افزایش عملکرد داشت. همبستگی مثبت و معنی دار شاخص های میانگین حسابی، میانگین هندسی، تحمل به تنش و میانگین هارمونیک با عملکرد دانه در دو شرایط تنش و بدون تنش نشان داد که این شاخص ها می توانند برای شناسایی ژنوتیپ های متحمل به خشکی و پر محصول برای هر دو شرایط محیطی به کار روند به طوری که از نظر این شاخص ها نیز لاین های فوق برتر بودند. با استفاده از تجزیه کلاستر به روش وارد بر اساس شاخص های تحمل به تنش لاین های مورد مطالعه در دو گروه متحمل و حساس به تنش خشکی قرار گرفتند که لاین های SLB39، Matnan-01 و Birlik-1.4 در گروه لاین های متحمل به تنش بودند.

به منظور بررسی تنوع ژنتیکی و شناسایی روابط بین صفات در 20 لاین و رقم گندم، دو آزمایش جداگانه در مراکز تحقیقات کشاورزی آذربایجان غربی (ایستگاه میاندوآب) و همدان در سه تکرار، در سال زراعی 87 - 86 در شرایط آبیاری مطلوب و تنش خشکی انتهای فصل مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج مقایسات میانگین نشان داد در شرایط آبیاری مطلوب ژنوتیپ شماره 2 با میانگین 8.980 تن در هکتار، در شرایط تنش ژنوتیپ های 2 و 8 به ترتیب با میانگین 6.800 و 6.900 تن در هکتار بالاترین عملکرد دانه را به خود اختصاص دادند. در شرایط آبیاری مطلوب صفات ارتفاع بوته (0.24**) و عملکرد بیولوژیکی (0.59**) و در شرایط تنش رطوبتی، طول ریشک (0.49**)، تعداد دانه در سنبله (0.41**) عملکرد بیولوژیکی (0.83**) و شاخص برداشت (0.25**) همبستگی مثبت و روز تا رسیدگی (-0.25**) همبستگی منفی با عملکرد دانه نشان دادند. نتایج رگرسیون گام به گام صعودی نشان داد در شرایط آبیاری مطلوب صفات عملکرد بیولوژیک و شاخص برداشت (R2=0.56)، و در شرایط تنش، صفات عملکرد بیولوژ کی، شاخص برداشت و تعداد دانه (R2=0.97) یشترین تغییرات عملکرد دانه را توجیه کردند. در تجزیه علیت صفات، عملکرد بیولوژیک و شاخص برداشت در هر دو شرایط مطلوب و تنش اثر مستقیم و مثبت بر روی عملکرد دانه نشان دادند، اما صفت عملکرد بیولوژیک از طریق کاهش شاخص برداشت بر روی عملکرد دانه اثر غیر مستقیم منفی تحت هر دو شرایط داشت. در تحقیق حاضر مشخص شد گزینش بر اساس عملکرد دانه می تواند مفید باشد، صفات عملکرد بیولوژیک و شاخص برداشت به عنوان صفات موثر بر عملکرد دانه شناسایی شدند و ژنوتیپ شماره 2 به عنوان ژنوتیپ برتر در هر دو شرایط محیطی شناسایی شد.

برهمکنش هورمون ها نقش مهمی در تعادل گیاه با محیط بویژه در مواجهه با تنش ها در هر دو مرحله رویشی و زایشی بازی می کند. بدین منظور آزمایشی به صورت برهمکنش تیمارهای انفرادی و مضاعف هورمون های کینتین و 24-اپی براسینولید با دو سطح آبیاری به صورت اعمال ظرفیت های زراعی 100% (کنترل) و 50% (تنش خشکی) از شروع مرحله گرده افشانی در سه رقم گندم متحمل (پیشتاز)، نیمه متحمل (سبلان) و حساس (گاسپارد) به خشکی به صورت یک آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 4 تکرار در گلخانه طراحی شد. سپس میزان وزن تر و خشک و محتوای نسبی آب، آبسیزیک اسید، پراکسید هیدروژن و مالون دی آلدهید و فعالیت آنزیم های سوپراکسید دیسموتاز، آسکوربات پراکسیداز و کاتالاز برگ های پرچم در مرحله بعد از گرده افشانی بررسی و مقایسه شدند. طی بروز خشکی، میزان وزن تر و خشک و محتوای نسبی آب، بویژه در رقم گاسپارد، کاهش معنی داری یافت. تحت تنش خشکی سطح آبسیزیک اسید درونی بویژه در رقم مقاوم افزایش نشان داد. 24- اپی براسینولید موثرترین تیمار در افزایش وزن تر و خشک، بازیابی محتوای نسبی آب و افزایش سطح درونی آبسیزیک اسید برگ پرچم طی بروز خشکی، بویژه در رقم متحمل بود. تنش خشکی به صورت معنی داری سبب افزایش بیشتر فعالیت آنزیم های سوپراکسید دیسموتاز، آسکوربات پراکسیداز و کاتالاز در رقم پیشتاز نسبت به ارقام گاسپارد و سبلان شد. در مقابل، تجمع کمتر مقدار پراکسید هیدروژن و مالون دی آلدهید نیز در رقم متحمل نسبت به دو رقم نیمه متحمل و حساس مشاهده شد. علی رغم اینکه تیمار انفرادی 24-اپی براسینولید موثرترین تیمار در افزایش فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدان مورد بررسی بود، ترکیب کینتین و 24-اپی براسینولید باعث بیشترین کاهش شاخص های تنش اکسیداتیو گردید. در یک نتیجه گیری کلی، رقم پیشتاز نسبت به ارقام سبلان و گاسپارد منفعت بیشتری از تیمارهای هورمونی در جهت افزایش کارایی آنتی اکسیدانی طی بروز تنش خشکی جست.

به منظور شناسایی لاین یا لاین های متحمل به تنش رطوبتی بر اساس شاخص های مختلف و شناسایی بهترین شاخص های تحمل به خشکی، 4 آزمایش در سال 86- 85 در ایستگاه های تحقیقات کشاورزی میاندوآب، همدان، اردبیل و مشهد با 18 لاین امید بخش و دو رقم شاهد در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار و در دو شرایط آبیاری کامل و اعمال تنش رطوبتی در مرحله پرشدن دانه انجام شد. نتایج نشان داد که لاین های شماره 2 (C-80-4) و 8 (Bkt/90-Zhong 87) نام گذاری شده به نام میهن با توجه به مقادیر بالای شاخص های تحمل به خشکی MP، GMP، STI، HARM، RDI و مقادیر کم شاخص های TOL و SSI، عملکرد دانه بالا در شرایط مطلوب و تنش رطوبتی در مرحله پرشدن دانه به عنوان لاین های متحمل به تنش رطوبتی در مرحله پرشدن دانه شناسایی شدند. با توجه به ضرایب همبستگی مثبت و معنی دار بین شاخص ها با عملکرد دانه در هر دو شرایط آبیاری و بین شاخص ها، مشخص گردید که انتخاب بر اساس شاخص های GMP، MP، STI و HARM منجر به انتخاب ژنوتیپ هایی با عملکرد دانه بالا در هر دو شرایط آبیاری گردید. نتایج تجزیه به عامل ها نشان داد که 99.83 درصد از تغییرات کل توسط دو مولفه تبیین شدند. مولفه اول با توجیه 70.85 درصد از تغییرات، عملکرد بالقوه و تحمل به خشکی (شاخص های MP، GMP، STI، HARM، RDI) و مولفه دوم با توجیه 28.98 درصد از تغییرات به عنوان مولفه حساسیت به تنش (شاخص های TOL و SSI) نام گذاری شدند. تجزیه کلاستر نشان داد شاخص های STI، GMP، HARM و MP در یک خوشه و TOL و SSI در خوشه دیگر قرار گرفتند.

هدف: شرایط خشکی انتهایی در مرحله پر شدن دانه یکی از عوامل اصلی محدودکننده عملکرد جو است. در شرایط تنش، به دلیل محدودیت فتوسنتز جاری، اهمیت ذخیره بیشتر ساقه و سهم آن در تولید محصول نهایی قابل توجه خواهد بود. میانگره پنالتیمیت در میان سایر میانگره های ساقه بیشترین نقش را در انتقال مجدد ایفا می کند. هدف این مطالعه .بررسی تحمل به خشکی دو رقم و یک لاین جو با درجات مختلف انتقال مجدد مواد و همچنین بررسی آنالیز متابولیتی مقایسه­ ای بر روی میانگره های پنالتیمیت سه ژنوتیپ جو یوسف (متحمل)، موروکو (حساس) و لاینPBYT17  (نیمه متحمل) طی شرایط خشکی انتهایی بود. مواد و روش ها: ارزیابی آنالیز متابولومیکس ژنوتیپ های جو (یوسف، موروکو و لاین PBYT17) در پاسخ به تنش خشکی در 21 و 28 روز بعد از اعمال تنش خشکی در مرحله پرشدن دانه انجام شد. همچنین بررسی قابلیت انتقال مجدد پنالتیمیت­های ساقه­ی ژنوتیپ­های یوسف، موروکو و PBYT17 در پاسخ به خشکی صورت گرفت. شناسایی پروفایل متابولیت ها که شامل 17 متابولیت از جمله قندهای محلول، قند فسفات، نوکلئوتید قند، اسیدهای آلی، متابولیت های فسفریله و نوکلئوتیدها بود. نتایج: نتایج حاصل از داده‏ های متابولومیکس نشان داد که رقم یوسف کارایی معنی‏ دار بالاتری نسبت به ارقام دیگر در انتقال مجدد، مربوط به پنالتیمیت داشت. در میان ژنوتیپ های مورد بررسی، 17 متابولیت شناسایی شدند. میزان ذخایر انتقال یافته و مقدار کارایی انتقال مجدد به طور معنی­داری در بین ژنوتیپ­های مختلف متفاوت بود. دو رقم یوسف و موروکو به ترتیب با بالاترین و کمترین کارایی انتقال مجدد در شرایط تنش، برخوردار بودند. نتایج ما نشان داد که ژنوتیپ متحمل با استفاده از افزایش UDP-گلوکز و گلوکز 6 فسفات، منجر به تولید تره هالوز 6 فسفات شد که نقش کلیدی در انتقال مجدد مواد در ساقه به عهده دارد. نتیجه گیری: به طور کلی نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد که متابولیتهای موثر در انتقال مجدد ذخایر ساقه می تواند نقشی اصلی در حفظ عملکرد گیاهان جو طی تنش خشکی آخر فصل ایفا نماید و این موضوع می­تواند راهکارهایی هدفمند برای افزایش عملکرد ژنوتیپ های موردنظر جو که با تنش خشکی آخر فصل مواجه می شوند به کار گرفته شود. این مطالعه ممکن است جهت گیری های بالقوه و منابع ارزشمندی را برای مطالعه بیشتر تنش خشکی در جو فراهم کند.

سابقه و هدف: آماره های تبدیل برنج شامل راندمان تبدیل، درصد دانه خرده، میزان گچی و سفیدی به دلیل تاثیرگذاری بر میزان ضایعات، قیمت، بازارپسندی و درآمد نهایی تولید از جایگاه ویژه ای برخوردار است. کاهش کیفیت تبدیل دانه برنج در اثرتغییرات اقلیم و افزایش جهانی دما هوا یکی از چالش های مهم در بسیاری از مناطق برنج خیز دنیا از جمله کشور ما محسوب می شود و تغییرات راندمان تبدیل صرف نظر از مدیریت زراعی به خصوصیات رقم و شرایط محیطی هر منطقه به خصوص دمای هوا در مرحله پر شدن دانه وابسته است. بنابراین، این مطالعه با هدف بررسی تاثیر منطقه محل کشت بر پارامترهای مرتبط با تبدیل دانه در دو رقم برنج (’ طارم هاشمی‘ و ’ شیرودی‘ ) و رابطه بین این پارامترها با میانگین دمای هوا در طول دوره پر شدن دانه در سه منطقه آمل، بابلسر و پل سفید از استان مازندران اجرا شد. . مواد و روش ها: سه آزمایش به طور مجزا در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار در سه منطقه شامل بابلسر(با ارتفاع 21 متر پایین تر از سطح آب های آزاد)، آمل (با ارتفاع 24 متر بالاتر از سطح آب های آزاد) و پل سفید (با ارتفاع 625 متر بالاتر از سطح آب های آزاد) بر روی دو رقم برنج ’ طارم هاشمی‘ و ’ شیرودی‘ در سال 1393 اجرا گردید. عملیات کاشت، داشت و برداشت در هر یک از مناطق مطابق با عرف همان منطقه و در شرایط مطلوب مدیریتی انجام شد. همچنین، کلیه صفات مورد مطالعه سه ماه بعد از برداشت در آزمایشگاه کیفیت بذر موسسه تحقیقات برنج آمل اندازه گیری گردید. یافته ها: نتایج نشان داد که اثر اقلیم های متفاوت محلی بر برخی از صفات همچون درصد راندمان تبدیل، دانه سالم، خرده و میزان گچی در سطح احتمال یک درصد معنی دار گردید. دانه برنج تولید شده در مزارع پل سفید از نظر کلیه صفات کیفی اندازه گیری شده نسبت به مزارع آمل و بابلسر از کیفیت تبدیل بالاتری برخوردار بودند. که علت آن را می توان به وقوع میانگین دمای هوا پایین تر در طول مرحله پر شدن دانه نسبت داد. به طور کلی، به ازای افزایش هر یک درجه سانتی گراد در میانگین دما هوا در ارقام ’ طارم هاشمی‘ و ’ شیرودی‘ راندمان تبدیل (46/1 و 03/1 درصد)، میزان دانه کامل (58/3 و 11/3 درصد) و درجه سفیدی (25/1 و 42/1 واحد) کاهش یافت. در مقابل، میزان خرده دانه به ترتیب 63/2 و 51/2 درصد و میزان گچی به ترتیب 65/1 و 24/4 درصد افرایش نشان دادند. سود اقتصادی تبدیل به ازای هر یک درجه سانتی گراد افزایش دما، برای رقم ’ شیرودی ‘ و ’ طارم هاشمی‘ به ترتیب 000/000/12 و 000/8000 ریال در هر هکتار کاهش یافت. نتیجه گیری: از نتایج مطالعه حاضر می توان برای پیش بینی میزان ضایعات تبدیل دانه برنج و برآورد اثرات دما بر سود اقتصادی در شرایط اقلیمی مازندران استفاده نمود. بر اساس یافته های این مطالعه می توان تغییرات کیفیت دانه برنج به دما را در هر دو رقم ’ طارم هاشمی‘ و ’ شیرودی‘ ، تحت شرایط اقلیم های متفاوت محلی مازندران برآورد نمود.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

به منظور تعیین روابط هم بستگی بین سرعت و دوره پرشدن دانه با سایر صفات فیزیولوژیک و اجزای عملکرد و پی بردن به آثار مستقیم و غیرمستقیم صفات مختلف بر سرعت پرشدن دانه، تعداد 93 رقم برنج در سال زراعی 1380 در مزرعه موسسه تحقیقات برنج کشور واقع در رشت دریک آزمایش بدون طرح آماری مورد ارزیابی قرار گرفتند. خوشه های مربوط به ساقه های اصلی علامت گذاری شده و 10 روز بعد از گرده افشانی در فواصل 3 روزه برداشت شدند. داده های وزن خشک دانه در یک مدل چند جمله ای درجه 3 برازش شد (میانگین R2 برای کلیه ارقام 0.98)، و به کمک آن سرعت و دوره پرشدن دانه برای همه ارقام ارزیابی گردید. در این بررسی سرعت پرشدن دانه با صفات وابسته به ظرفیت مخزن یعنی وزن دانه، اندازه دانه و تعداد دانه در خوشه هم بستگی نشان داد، ولی با صفات وابسته به مبدا به جز مقدار کلروفیل برگ پرچم و برگ دوم هم بستگی معنی داری نداشت. نتایج تجزیه رگرسیون گام به گام نشان داد که وزن نهایی تک دانه، دوره پرشدن دانه و زاویه برگ پرچم سه صفت سهیم در سرعت پرشدن دانه هستند، ولی نتایج تجزیه علیت مشخص کرد که فقط دو صفت از سه صفت یاد شده (وزن نهایی تک دانه و دوره پرشدن دانه) بیشترین تاثیر را بر سرعت پرشدن دانه دارند. نتایج تجزیه رگرسیون گام به گام بدون در نظر گرفتن وزن نهایی تک دانه نشان داد که مقدار کلروفیل برگ پرچم، عرض دانه، دوره پرشدن دانه و طول دانه در سرعت پرشدن دانه سهیم هستند. چنین به نظر می رسد که پس از وزن نهایی دانه که بیشترین اثر مستقیم و مثبت، و دوره پرشدن دانه که بیشترین اثر مستقیم منفی را بر سرعت پرشدن دارند، اندازه دانه نیز بر سرعت پرشدن دانه تاثیر گذار است.

به منظور بررسی تاثیر تنش گرما طی دوره پر شدن دانه بر صفات عملکرد، اجزای عملکرد، سرعت و دوره پر شدن دانه گندم، آزمایشی مزرعه ای در سال زراعی 90-1389 به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در شرایط محیطی شهر اهواز اجرا گردید. فاکتورهای آزمایشی شامل ده ژنوتیپ گندم نان میان رس (چمران، اترک، افلاک، دز، فلات، داراب 2، کویر، پیشتاز،S-78-11 وS-83-3 ) و دو تاریخ کاشت مناسب (22 آبان ماه) و تاخیری (اول دی ماه) بودند. نتایج نشان داد که تاخیر در کاشت منجر به کاهش معنی دار عملکرد و اجزای عملکرد دانه همه ژنوتیپ ها شد. رقم اترک (8.2 درصد) کمترین و رقم پیشتاز (26.3 درصد) بیشترین کاهش عملکرد در واحد سطح را به خود اختصاص دادند. در تاریخ کاشت تاخیری ارقام کویر و چمران بیشترین (به ترتیب 584.3 و 579.8 گرم در مترمربع) و رقم پیشتاز کمترین (446.3 گرم در مترمربع) عملکرد دانه را تولید کردند. بر اساس شاخص حساسیت به تنش، رقم اترک متحمل، ارقام چمران، کویر، دز، فلات و افلاک از ارقام نیمه متحمل و لاین های S-78-11 و S-83-3 و ارقام داراب 2 و پیشتاز حساس شناخته شدند. نتایج نشان داد که کاهش وزن هزار دانه در تاریخ کاشت تاخیری ناشی از کاهش دوره موثر پر شدن دانه بود و افزایش سرعت پر شدن دانه نتوانست کاهش طول دوره پر شدن دانه را جبران کند. به طورکلی به نظر می رسد که سرعت زیادتر رشد دانه در شرایط تنش گرما طی دوره پر شدن دانه به تنهایی نمی تواند منجر به عملکرد زیادتر در یک ژنوتیپ شود و عوامل دیگری نظیر دوره پر شدن دانه و تعداد دانه در سنبله از اهمیت زیادتری برخوردارند.